Inleiding
Als we praten over de gezondheid van vrouwelijke atleten, is het belangrijk om niet alleen te focussen op training, voeding en prestaties, maar ook op de menstruatiecyclus. Menstruatieklachten kunnen namelijk aanzienlijke invloed hebben op zowel trainingen als wedstrijden. Ondanks het taboe dat er vaak heerst rondom menstruatie in de topsport, hebben enkele topsporters, zoals Jutta Leerdam en Zheng Qinwen, meer bewustwording gecreëerd over dit onderwerp. Het is essentieel om meer aandacht te besteden aan de menstruatiegezondheid van vrouwelijke atleten voor een beter begrip van hun prestaties.
De vrouwelijke atleet
Op 15 juni 2026 werd tijdens een symposium aan het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen de focus gelegd op "de vrouwelijke atleet". Voldoende energie is cruciaal voor een goede gezondheid, normale lichaamsfuncties en optimale sportprestaties. Bij vrouwelijke atleten kan lage energiebeschikbaarheid leiden tot problemen zoals Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S).
RED-S en hormonale veranderingen
RED-S is een complexe aandoening die verschillende systemen in het lichaam kan verstoren, waaronder hormoonhuishouding, botgezondheid en de voortplantingsfunctie. Vooral de verstoring van de hypothalamus-hypofyse-gonade-as kan leiden tot hormonale veranderingen met diverse negatieve gevolgen voor de gezondheid en sportprestaties van vrouwelijke atleten.
Naast de bekende effecten op het lichaam, kunnen hormonale veranderingen ook invloed hebben op de mondgezondheid. Een verminderde oestrogeenproductie kan leiden tot veranderingen in de mondholte, zoals een afname van speekselproductie en verhoogde gevoeligheid voor tandvleesproblemen en ontstekingen.
Klinische implicaties
Het is essentieel voor zorgverleners die met vrouwelijke atleten werken om alert te zijn op tekenen van lage energiebeschikbaarheid en RED-S. Symptomen zoals menstruatiestoornissen en vermoeidheid kunnen wijzen op een onderliggend energietekort. Mondzorgprofessionals kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het signaleren van mogelijke problemen aan de hand van mondgerelateerde symptomen.
Conclusie
RED-S is een syndroom dat ontstaat door chronische lage energiebeschikbaarheid en kan diverse systemen in het lichaam verstoren, inclusief hormonale balans en mondgezondheid. Een integrale benadering, waarbij zowel systemische gezondheid als mondgezondheid worden meegenomen, is van groot belang voor de preventie en behandeling van RED-S bij vrouwelijke atleten.
Referenties:
Gallant TL, Ong LF, Wong L, Sparks M, Wilson E, Puglisi JL, Gerriets VA. Low Energy Availability and Relative Energy Deficiency in Sport: A Systematic Review and Meta-analysis. Sports Med. 2025 Feb;55(2):325-339. doi: 10.1007/s40279-024-02130-0. Epub 2024 Nov 1. PMID: 39485653.
Melin AK, Heikura IA, Tenforde A, Mountjoy M. Energy Availability in Athletics: Health, Performance, and Physique. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2019 Mar 1;29(2):152-164. doi: 10.1123/ijsnem.2018-0201. Epub 2019 Feb 26. PMID: 30632422.
